Kişilik Bozuklukları

Kişilik bozuklukları süreklilik gösteren, kalıplaşmış düşünce tarzı ve tutumlarla seyreden ruhsal rahatsızlıklara verilen genel isimdir. Esneklik göstermeyen bu inatçı düşünce ve davranış örüntüleri kişilik bozukluğu olanlarda iş yaşamında ve diğer insanlarla olan ilişkilerde yıkıcı etkilere yol açar. Kişilik bozukluğu olan birinin içsel yaşantıları ve davranışları toplumun genel ortalamasına uygunluk göstermez. Bir kişide kişilik bozukluğu olup olmadığı ergenlik ya da genç erişkinlik yıllarında anlaşılabilir. Kişilik bozukluğu aslında herkeste çeşitli ölçülerde var olan, bazı özelliklerin esneklikten yoksun ve uyum bozucu nitelikte olması durumudur. 

Kişilik Bozukluğu Nedir?

Kişilik bozukluğu diğer bir adıyla borderline hastanın sağlıksız bir düşünme, işleyiş ve davranış tarzına sahip olduğunuz bir tür zihinsel bozukluktur. Kişilik bozukluğu olan bir kişi, durumları ve insanları algılamakta veya ilişkilendirmekte zorlanır. Kişilik bozukluğu hastanın ilişkilerinde, sosyal aktivitelerinde, iş ve okulda önemli sorunlara ve sınırlamalara neden olur.

Kişilik bozuklukları genellikle genç yaşlarda veya yetişkinlik döneminde başlar. Kişilik bozukluğunun birçok türü vardır. Bazı türleri kişinin yaşının ilerlemesiyle birlikte daha az görülmeye başlayabilir.

Kişilik bozukluğu olan insanlar, toplumun normal veya normal olarak gördüklerinden daha farklı bir bakış açısında sahip olurlar. Kişilik bozukluğu olan kişilerde genel olarak zayıflık başa çıkma gibi beceriler sağlıklı ilişkilere oranla çok daha zor olur.

Kişilik Bozukluğu Türleri Nelerdir?

Kişilik bozuklukları birbirinden farklı pek çok türe sahip olan bir rahatsızlıktır. Her türün kendine özgü bir tedavi seçeneği bulunmaktadır. Uygun tedavi yöntemi ile bu rahatsızlık kolay bir şekilde tedavi edilmektedir. Fakat yaşanan rahatsızlığın kökleri çok derinlere dayanıyorsa yani hastalık uzun süredir var ise tedavi süreci uzamakta ve zorlaşmaktadır.

Genel hatları ile, 10 farklı kişilik bozukluğu türü tanımlanmıştır: Bunlar;  paranoid kişilik bozukluğu, şizoid kişilik bozukluğu, şizotipal kişilik bozukluğu, antisosyal kişilik bozukluğu, sınırda (borderline) kişilik bozukluğu, histrionik kişilik bozukluğu, narsisistik kişilik bozukluğu, kaçıngan kişilik bozukluğu, bağımlı kişilik bozukuğu, obsesif kompulsif kişilik bozukluğu

Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Kişilik bozukluğu belirtileri, genellikle ergenlik ve erken erişkinlik dönemlerinde ortaya çıkmaktadır. Ergenlik dönemleri kişinin aile ortamından çıkıp sosyal çevresiyle etkileşiminin arttığı, kendini birey olarak ifade etmeye başladığı dönemlerdir. Aile içindeyken fark edilmeyen bazı kişilik özellikleri sosyal çevrede daha fark edilir olmaya başlayabilmektedir.

Kişilik bozukluklarında kişinin karakter özellikleri ve davranışları uzun süredir bu şekildedir bu da aile, sosyal ve iş yaşantısını etkiler ve bozar.

Kişilik bozuklukları belirtileri kişilik bozukluğu türlerine göre değişebilmektedir. Çevresiyle etkileşiminde daha gürültülü tablolara sebep olan kişilik bozukluklarının yanında içe kapanıklık ve çekingenlikle kendini gösteren kişilik bozukluğu belirtileri de bulunmaktadır.

Bazen de yaşadıkları güçlük ve zorluklar için başkalarını suçlama eğilimde de olabilirler. Bu durumlarda kişilerin çevreleri durumdan muzdarip olmaktadır.

Kişilik Bozukluğu Nedenleri Nelerdir?

Kişilik bozuklukları; genetik, nörobiyolojik, gelişimsel ve çevresel etkenlerin karşılıklı etkileşimleri ve bir araya gelmeleri sonucu ortaya çıkar. Aile içi ilişkiler ve toplumsal çevrenin de önemli etkileri vardır. Anne ve baba ya da çocuğu büyüten aile yakınlarında bulunan kişilik bozuklukları da kişilik bozukluğuna  neden olan etkenlerden olabilmektedir. 

Ebeveynler çocuğun rol modeli oldukları ve çocuk ilk bu davranışları kopyalayacağı için bozuk davranış kalıplarını öğrenebilmektedir.

Çocuklukta yaşanan duygusal travmalar da yine kişilik bozukluklarını arttıran faktörler arasında yer alabilmektedir.

Kişinin hayatında çok değer verdiği bir insanın kaybı ya da yaşadığı duygusal travmatik başka olaylar nedenler arasında sayılabilmektedir.

Kişilik Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?

Kişilik bozukluğu yaşayan kişiler gündelik yaşamlarında duygusal ve davranışsal bazı tepkiler geliştirirler.

Davranış bozukluklarının duygusal belirtileri şöyle sıralanır:

• Kolayca sinirlenme
• Kızgınlık hali ve çoğunlukla kızgın görünme
• Suçu başkalarına yükleme
• Kurallara uymayı reddetme
• Otoriteyi sorgulama
• Tartışma ve öfke nöbetleri geçirme
• Hayal kırıklığıyla başa çıkmakta zorluk yaşama
• Dikkatsizlik
• Hiperaktivite
• Dürtüsellik
• Meydan okuyan davranış
• Suç işlemeye yatkınlık
• Sosyal ortamdan çekilme ve izolasyon

Davranış bozuklukları şunları içerir:

• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
• Karşıt olma-karşı gelme bozukluğu (ODD)
• Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
• Panik Atak
• Anksiyete
• Yıkıcı davranış bozuklukları
• Duygusal bozukluklar

Davranış bozuklukları kadın ve erkeklerde farklı şekilde görülebilir. Erkekler kavga çıkarıp, bir şeyler çalabilir ya da mallara zarar verebilir. Kadınlar ise yalan söyleme ya da evden kaçma gibi durumlarla davranış bozukluğunu belli eder.

Kişilik Bozukluğu Kimlerde Görülür?

Kişilik bozuklukları, çoğulluk veya ergenlik döneminde baş gösteren, ancak erişkinlikte belirgin hale gelen uzun süreli davranışlar kalıplarıdır. Her yaş, cinsiyet ve sosyoekonomik grubun bireyinde görülebilmesi için, kişilik bozukluklarının gelişmesi riskini artırabilecek bazı etmenler bulunmaktadır. Bu etmenler, genetik yatkınlık, çocukluk dönemi travmaları, aile ve ilişki sorunları olarak sıralanabilir.

Kişilik Bozukluğu Tedavi Edilir Mi?

Kişilik bozukluğu olan kişilerin belirtiler kendilerinden çok çevreye yönelik olduğundan, genellikle tedavi için başvurmazlar. Kişilik bozuklukları, hayat boyu devam eden sosyal uyum sorunlarına yol açtıkları için tedavi edilmeleri zordur ve uzun zaman alır. Tedavide öncelikli hedefler; krizlerin yatıştırılması, davranışın dengelenmesi, toplumsal uyumun sağlanması ve ruhsal olgunlaşmanın gerçekleştirilmesidir. Bu hedeflere yönelik olarak, öncelikle psikoterapiler ve gerektiğinde ilaç tedavileri uygulanır.

Psikoterapi:

Psikoterapi sırasında kişi, bozukluk ve belirtilere neyin katkıda bulunduğu hakkında içgörü ve bilgi edinebilir ve düşünceler, duyguları ve davranışları hakkında konuşabilir. Psikoterapi; kişinin davranışlarının başkaları üzerindeki etkilerini anlamasını sağlayabilir, ayrıca belirtilerle başa çıkmasını, işlevselliğini bozan ve ilişkilerinde sorunlara neden olan davranışlarını azaltmasını öğrenmesine yardımcı olabilir. Terapi türü, kişilik bozukluğunun yapısına, şiddetine ve bireyin koşullarına bağlı olarak değişebilir.

Yaygın olarak kullanılan psikoterapi türleri:

• Psikanalitik/psikodinamik terapi
• Bilişsel davranışçı terapi
• Diyalektik davranış terapisi
• Grup terapisi
• Psikoeğitim (kişiye ve aile üyelerine hastalık, tedavi ve baş etme yollarının öğretilmesi)

İlaç tedavileri:

Kişilik bozukluklarını tedavi etmek için özel olarak ilaç yoktur. Bununla birlikte, antidepresanlar, anti-anksiyete ilaçları veya duygudurum dengeleyici ilaçlar gibi ilaçlar bazı belirtilerin tedavisinde yardımcı olabilir. Daha şiddetli veya uzun süreli belirtiler, birinci basamak doktoru, psikiyatrist, psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve aile üyelerini içeren bir ekip yaklaşımı gerektirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular